Badania laboratoryjne przy podejrzeniu choroby reumatycznej

Wskaźnik

Wskazania/wyniki

P.ciała p.jądrowe (ANA)

ANA jako badanie przesiewowe, często ↑ w JIA (przede wszystkim w postaci oligostawowej), żadnej innej swoistości, dalsze typowanie/różnicowanie za pomocą przeciwciał anty-dsDNA/swoistych:

• anty ds.-DNA w SLE
• ENA (extractable nuclear antygen) przede wszystkim w kolagenozach:
• anty-Ro/SS-A i anty-La/SS-B w z. Sjögrena
• anty-U1RNP w MCTD
• anty-Sm w SLE
• anty-Scl-70 w układowej sklerodermii
• anty-centromerowe u chorych z wariantem CREST sklerodermii

Czynnik reumatoidalny (RF)

• oznaczanie ma sens tylko w wielostawowych postaciach JIA – dodatnie tylko u 5% chorych;
• mogą być dodatnie w SLE, MCTD i w sklerodermii;
• często nieswoiste ↑ w ostrych infekcjach wirusowych, po szczepieniach, malarii, przewlekłych ch. zapalnych;
• nie nadają się ani do weryfikacji, ani do wykluczenia JIA

P.ciała przeciw cyklicznemu peptydowi cytrulinowemu p.ciała-(CCP)

dodatnie prawie wyłącznie w RF⁺ wielostawowym JIA, nie nadają się do screeningu

Antygen zgodności tkankowej HLA-B27

HLA-B27 częste (ok. 90%) z postaciami JIA związanymi z zapaleniem przyczepów ścięgnistych (starsi chłopcy), podobnie jak u chorych z reaktywnymi postaciami zapalenia stawów; u zdrowych: ok. 8%

c-ANCA, p-ANCA

• p.ciała przeciw neutrofilowe cytoplazmatyczne i okołojądrowe
• c-ANCA w ziarniniakowatości z zapaleniem naczyń
• p-ANCA w mikroskopowym zapaleniu naczyń, PSC, WZJG, ziarniniakowatości eozynofilowej z zapaleniem naczyń

Układ dopełniacza (C3, C4)

• ↓ w kolagenozach, zapaleniach naczyń i krioglobulinemii;
• także w celu wykluczenia defektów dopełniacza, →zwiększona częstość kolagenoz;
• ↓C3 i C4 w aktywnym SLE

IgG, IgM, IgA

• ↑ w przy długotrwałym procesie zapalnym (zwłaszcza IgG);
• ↓ w zespołach niedoboru przeciwciał

Serologia/wykazywanie patogenów

• w rozpoznawaniu przy pierwszej manifestacji lub w poszukiwaniu czynnika wywoławczego w odczynowym zapaleniu stawów;
• borrelia (zawsze przy pierwszej manifestacji stawowej);
• EBV, HBV, różyczka, Chlamydia, parwowirus, mykoplazma, Yersinia (35%), Salmonella (15%), Shigella (2%), Campylobacter (2%) (% częstość odczynowego zapalenia stawów po zakażeniu odpowiednim patogenem przy dodatnim HLA-B27);
• wskazane przy podejrzeniu zakażenia tymi patogenami;
• poszukiwanie patogenów jelitowych tylko przy poprzedzającej biegunce (w wywiadzie);
• różnicowanie NZJ

Posiew krwi

• różnicowanie posocznica/sJIA;
• różnicowanie septycznego zapalenia stawów lub osteomyelitis/oligoarthritis;
• uwaga: przy podejrzeniu infekcyjnego zapalenia zawsze dodatkowo punkcja stawu

inne wskaźniki

OB, CRP

↑OB pojawia się z opóźnieniem, ale do kontroli przebiegu uzasadniony

GPT, LDH, Ca²⁺, fosforany, FA

różnicowanie schorzeń wątroby i kości, ↑LDH w białaczce/nowotworach

CK

↑w JDM

Proteinogram

↑alfa-2 i gamma globulin w przewlekłych zapaleniach

Kwas moczowy

↑w białaczkach i in. nowotworach

Katecholaminy

↑w neuroblastomie, różnicowanie gorączki o niejasnej etiologii i bólach stawowych!

Kreatynina

kontrola leczenia NLPZ, czynność nerek w SLE

Ferrytyna

↑w zapaleniu, ↑↑w MAS →16.3

↓przy niedoborze żelaza

Krzepnięcie

wydłużony PTT w SLE →z. antyfosfolipidowy

Badanie ogólne

krew? białko? leukocyty?

Białko/24 godz. lub stosunek białka do kreatyniny

↑ przy zajęciu nerek w SLE, PSH, vasculitis

istotne w celu wyłączenia białaczki, neuroblastoma, zwłaszcza przy nietypowych objawach klinicznych przed zastosowaniem glikokortykoidów