- Rozpoznanie i Diagnostyka
Kluczem jest korelacja objawów klinicznych z wynikami badań dodatkowych.
- Pobieranie moczu: Złotym standardem do posiewu pozostaje środkowy strumień (u dzieci współpracujących) lub cewnikowanie pęcherza. Woreczki są dopuszczalne wyłącznie do wykluczenia ZUM (wysoka wartość predykcyjna wyniku ujemnego, ale 85% wyników dodatnich to zanieczyszczenia).
- Kryteria znamiennej bakteriurii (CFU/ml):
- Nakłucie nadłonowe: każda ilość bakterii G(-) lub >103 G(+).
- Cewnikowanie: >104 (wynik 103–104 to wynik wątpliwy).
- Środkowy strumień: >105.
- Badanie ogólne: Leukocyturia (>5 wpw w osadzie wirowanym lub >10 wpw w komorze Fuchs-Rosenthala). Obecność azotynów jest wysoce swoista dla bakterii G(-).
- Podział Kliniczny i Strategia Leczenia
- Ostre odmiedniczkowe zapalenie nerek (OOZN) / ZUM z gorączką:
- Noworodki i niemowlęta < 3. mż.: Bezwzględna hospitalizacja, leczenie parenteralne (empirycznie: aminoglikozyd z ampicyliną lub cefalosporyna III g.).
- Dzieci > 3. mż.: Możliwe leczenie ambulatoryjne, jeśli stan ogólny jest dobry i nie ma ryzyka odwodnienia.
- Antybiotykoterapia (OOZN): Cefalosporyny II lub III generacji (aksetyl cefuroksymu, ceftibuten, cefiksym), amoksycylina z kwasem klawulanowym. Czas leczenia: 7–14 dni.
- Zapalenie dolnych dróg moczowych (cystitis):
- Leczenie doustne przez 3–5 dni.
- Leki: Furazydyna (5-7 mg/kg/d), trimetoprim/sulfametoksazol, fosfomycyna (u starszych dzieci).
- Diagnostyka Obrazowa
Wytyczne kładą nacisk na ograniczanie inwazyjności przy zachowaniu czujności onkologicznej i wad rozwojowych.
- USG układu moczowego: Wykonywane u każdego dziecka po pierwszym ZUM z gorączką.
- Cystouretrografia mikcyjna (CUM): * Nie jest zalecana rutynowo po pierwszym epizodzie niepowikłanego ZUM.
- Wskazania: Nieprawidłowy wynik USG (poszerzenie UKP, moczowodu), ZUM o nietypowym przebiegu (inna flora niż E. coli, słaba odpowiedź na leczenie, posocznica), nawracające ZUM z gorączką.
- Scyntygrafia DMSA: „Złoty standard” w wykrywaniu blizn nerkowych. Wykonywana nie wcześniej niż 4–6 miesięcy po ostrym zakażeniu.
- Profilaktyka Farmakologiczna
Nie zaleca się rutynowego stosowania profilaktyki u dzieci po pierwszym ZUM bez stwierdzonych wad układu moczowego.
- Wskazania: * Odpływ pęcherzowo-moczowodowy (VUR) stopnia III–V.
- Nawracające ZUM (powyżej 3 epizodów na rok).
- Wady wrodzone z utrudnieniem odpływu moczu do czasu korekcji chirurgicznej.
- Leki w profilaktyce (dawka wieczorna, 1/3–1/2 dawki terapeutycznej): Furazydyna, Trimetoprim, Nitrofurantoina (u dzieci > 1. mż.).
- Zaburzenia czynnościowe (BBD – Bladder and Bowel Dysfunction)
U dzieci starszych z nawracającymi ZUM kluczowe jest leczenie zaparć oraz korygowanie nieprawidłowych nawyków mikcyjnych (tzw. "zespół wstrzymywania"). Bez opanowania dysfunkcji pęcherzowo-jelitowej leczenie farmakologiczne ZUM będzie nieskuteczne.
- Bakteriuria bezobjawowa
Obecność znamiennej ilości bakterii w moczu przy całkowitym braku objawów klinicznych i wykładników stanu zapalnego w badaniu ogólnym moczu.
- Zasada: Nie badamy i nie leczymy (wyjątek: ciąża oraz planowane inwazyjne zabiegi urologiczne). Leczenie bakteriurii bezobjawowej promuje selekcję szczepów opornych.
